Ben je erg onzeker over wat er van je verwacht wordt of heb je het gevoel dat je een prestatie moet leveren, dan kan een kritische toeschouwer ontstaan. Dat is het geval bij deze man: "Als ik een meisje verwen, dan staat er iemand naast het bed die commentaar levert: 'Je weet niet wat je doet. Je bent hier helemaal niet goed in. Het heeft geen effect.' Hierdoor kan ik er zelf nauwelijks van genieten. Soms heb ik geen last van die stem en dan is het veel lekkerder."
Zo'n toeschouwer kan bijvoorbeeld ontstaan bij mannen die een keer geen erectie krijgen terwijl ze dat wel verwachtten of hoopten en daarna vrezen dat dit weer gebeurt. Maar ook bij mensen die zich onder druk voelen staan klaar te komen of de ander tot orgasme te brengen. Ook onzekerheid over het eigen lichaam kan de boosdoener zijn, zoals bij deze vrouw: "Ik vind het lekker om op mijn vriend te zitten. Maar als ik dat doe, dan moet ik echt mijn best doen om niet steeds mijn slappe borsten en te dikke buik voor me te zien. Want als ik zo naar mezelf kijk dan kan ik niet opgewonden meer raken."
Door zo'n kritische toeschouwer richt je je aandacht niet meer op dingen die je opwinden, maar op iets negatiefs. Daardoor blijft de opwinding (een erectie, een orgasme) uit en is het vrijen minder bevredigend.
Laat het idee los dat je voor lekkere seks een perfect lichaam moet hebben, het vrijen op een bepaalde manier moet verlopen of de dingen die je doet niet goed of normaal zijn. Je geniet het meeste van seks als je je lichaam accepteert zoals het is, jezelf niets speciaals oplegt en je overgeeft aan de gevoelens die spontaan ontstaan.
Heb je last van een kritische instantie in je hoofd die het vrijen verpest en krijg je deze zelf niet uit je systeem, zoek dan hulp. Samen met een seksuoloog kun je nagaan wat de kritische toeschouwer in leven houdt en hoe je ervan afkomt.

Zie ook: faalangst, seksuele problemen, therapie & sekstherapie